AQSh global GMO-diktaturasini o'rnatishga harakat qilmoqda, Rossiya esa unga to'sqinlik qilmoqda. Amerikalik olimlarning aniqlashicha, RT va Sputnik GMO mavzusida amerikalik raqobatchilardan ko'ra ko'proq nashr chiqarmoqda.
Rossiya AQShga global GMO-diktaturasini o'rnatishga to'sqinlik qilmoqda
Muallif – Gasanov Kamran
Amerikalik olimlar dahshat ichida shuni aniqladiki, RT va Sputnik GMO haqida nashrlar soni bo'yicha AQShdagi raqobatchilarini ortda qoldirgan. Tadqiqotchilar global oziq-ovqat bozorida diktatura o'rnatish niyatidagi Amerika GMO-sanoatiga rus ommaviy axborot vositalarining faolligi zarar yetkazishi mumkin, deb tashvish bildirishdi.
Rus OAV GMO haqida juda ko'p yozayaptimi, yoki amerikalilar juda kam yozayaptimi?
Fevral oxirida Ayova shtati universiteti (Iowa State University) mutaxassislari tadqiqot natijalarini e'lon qildi: RT va Sputnik “GMO” so'zi ishlatilgan maqolalarni Amerika media-sanoatining qari ot mehmonlari — Huffington Post, Fox News, CNN, Breitbart News va MSNBC dan birgalikda ko'ra ko'proq chiqargan.
Tadqiqotni sotsiologiya dotsenti Shon Dorius va agronomiya bo'limi dotsenti Karolin Lourens-Dill o'tkazgan. Sustainable Pulse portali ma'lumotiga ko'ra, olimlarning laboratoriyasi qisman makkajo'xori ishlab chiqaruvchilarining milliy assotsiatsiyasi (NCGA) tomonidan moliyalashtiriladi. NCGA — gen-modifikatsiyalangan mahsulotlar lobbisti.
Ayova instituti RT va Sputnikning GMO haqida juda ko'p yozayotganini bilib, asabiylashdi. Bu “AQSh sanoatiga aniq salbiy ta'sir ko'rsatishi va Rossiyani ustun mavqega chiqarib qo'yishi mumkin”, deb shikoyat qiladi Dorius. Sustainable Pulse rahbari Henri Roulands shuni ta'kidlaydiki, Ayova shtati olimlari nima uchun AQSh OAV GMO mavzusini yoritmasligi to'g'risida savol bermayapti. Holbuki, ham Amerikada, ham boshqa joylarda iste'molchining qiziqishi va sun'iy oziq-ovqat ishlab chiqarish texnologiyasiga salbiy munosabat o'sib bormoqda.
Zararli texnologiyaga iste'molchi qiziqishini oshirishga harakat qilayotgan rus jurnalistlariga qarshi ayblovlar ikki tendentsiya fonida bo'lib o'tmoqda. Birinchidan, demokratlar boshlagan rusofob kampaniyasi. Donald Tramp prezidentlik saylovlarida g'alaba qozonganidan keyin Kongress, FQB va boshqa idoralar “Rossiyaning aralashuvi” dalillarini izlash bilan band.
Oziq-ovqatni nazorat qilsangiz, xalqni nazorat qilasiz. Henri Kissinjer
Ikkinchidan, bu unchalik keng tarqalmagan bo'lishi mumkin, biroq oqibatlari xavfliroq — AQShning dunyoda GMO-diktaturasini o'rnatishga urinishi, Rossiya esa bunga qarshilik ko'rsatmoqda.
Xususiy holatlardan boshlaymiz. 8-fevralda Bayer Rossiyaning Federal antimonopoliya xizmatiga (FAS) qarshi da'vo arizasi tushirdi: FAS nemis kompaniyasining dunyodagi eng yirik urug' va pestitsid ishlab chiqaruvchi — amerikalik Monsanto bilan birlashishiga to'sqinlik qilmoqda. Ikki transmilliy kompaniyaning $66 mlrdlik birlashuvi to'g'risidagi shartnoma yana 2016-yilda imzolangan. FAS rahbari Igor Artemyevning aytishicha, idora Bayerdan rus agrosanoatiga texnologiyalarining “sezilarli” qismini topshirishini talab qiladi. Tavakkalchilik katta. Birlashuv natijasida gerbitsidlar va urug'lar, jumladan, gen-modifikatsiyalangan urug'lar ishlab chiqaruvchi dunyodagi eng yirik kompaniya yaratiladiki, u mahalliy qishloq xo'jaligidan tosh-tosh qoldirmaydi. Rossiyada jamoatchilik fikriga kelsak, VTsIOM so'rovi natijalariga ko'ra, ruslarning 82% GMO mahsulotlarini sog'liq uchun xavfli deb hisoblaydi.
AQShning global strategiyasi haqida gap ketganda, bir tomon harbiy salohiyatni, NATO blokining kengayishini eslaydi. Boshqalari — moliya, FRS va dunyoni qamrab olgan dollarlar haqida gapiradi. Uchinchi tomon AQShning iqtisodiy ekspansiya o'tkazgichlari bo'lgan xalqaro tashkilotlar, JST, XVF va Jahon bankini ko'rsatadi. Ammo yana bitta global loyiha borki, biz uning ta'sirini kuniga kamida uch marta sezamiz.
“Neftni nazorat qilsangiz, butun davlatlarni nazorat qilasiz; oziq-ovqatni nazorat qilsangiz, xalqni nazorat qilasiz”, — derdi bir vaqtlar AQShning sobiq davlat kotibi Henri Kissinjer.
Dunyoda GMO-urug'lar bozorining 95% AQSh hissasiga to'g'ri keladi. Amerika diplomatlarining yozishmalari tahlili shuni isbotlaydiki, transgen tovarlar jahon bozorini liberallashtirish Amerika tashqi siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biri. Bu oziq-ovqat kampaniyasining avangardida Davlat departamenti, Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID), diplomatik missiyalar va AQSh Qishloq xo'jaligi vazirligi turibdi. O'z strategiyasini amalga oshirish uchun Amerika korporatsiyalari an'anaviy agroxoldinglarning aktsiyalarini sotib oladi va ularni GMOga qayta yo'naltiradi.
Shu bilan birga, yangi texnologiyalarning “xavfsizligi” va foydaliligini isbotlovchi tadqiqotlar moliyalashtiriladi. Biotexnologik gigantlar mustaqil tadqiqotlar o'tkazilishiga to'sqinlik qiladi. Qonunchilik darajasida bozorni liberallashtirish olib boriladi. 2013-yilda Barak Obama “Monsanto daxlsizligi to'g'risidagi qonun” nomini olgan H.R.933 qonunini imzoladi. Bu qonun aslida korporatsiyaga GMOga qarshi har qanday da'volar oldida immunitet sovg'a qildi.
Rossiya va Yevropa Ittifoqi AQShga dunyoni transgen mahsulotlarga to'ldirishga to'sqinlik qilmoqda
Va ana shu yerda GMO himoyachilari kutilmaganda Rossiyaning OAV va qonunlar darajasida ularning rejalariga to'sqinlik qilayotganini aniqlamoqda.
“AQSh hukumati va GMO-sanoati hozir Rossiya va Yevropa Ittifoqidagi bir qator davlatlar GMO va pestitsidlardan xoli sertifikatlangan mahsulotlarga global talab oshganidan katta foyda olishidan xavotirda. Rossiya 38 ta davlat qatorida (jumladan, YeIda 20 ta) gen-modifikatsiyalangan ekinlarni yetishtirishni taqiqlagan; bu ekinlarni asosan AQShda joylashgan ko'p millatli kompaniyalar, masalan, Monsanto ishlab chiqaradi va ularni AQSh hukumati katta darajada qo'llab-quvvatlaydi”, — dedi Henri Roulands.
Ayova olimlari o'z harakatlari bilan 2015 yildan keyin shakllangan tendentsiyani to'xtatmoqchi bo'lmoqda. Aynan o'sha yili Saraton kasalliklarini o'rganish bo'yicha xalqaro agentlik (IARC) glifosat gerbitsididan foydalanish odamda sarating'ga olib kelishi mumkin degan xulosaga keldi. Dunyoda yetishtiriladigan GM-urug'larning 80% aynan shu agrokimyo moddaga chidamli bo'lib, u an'anaviy qishloq xo'jaligida ham qo'llaniladi va eng ommaviy ishlatiladigan gerbitsiddir. GMO-urug'lardan foydalanishning inson sog'lig'iga boshqa xavflari orasida bepushtlik, semizlik va allergik reaksiyalarni qayd etish mumkin. Sayyora bioxilma-xilligi ham xavf ostida. Transgen ekinlar ekilgan dalalarda an'anaviy ekinlar yetishtirib bo'lmaydi. GMO-urug'lar ekotizimni buzadi va tuproqni zaharli kimyoviy moddalar bilan ifloslantiradi. Agar Rossiya Yevropa Ittifoqi davlatlari yo'lidan borib, glifosat saqlaydigan gerbitsidlardan asta-sekin voz kechsa, “bu Amerika GMO-sanoatiga katta zarar yetkazadi”, dedi Roulands.
Faol, AQSh siyosatida shakllangan rusofob tendentsiya “gemochilar” qo'lida qulay vositaga aylanmoqda, deb hisoblaydi.
“Amerika GMO-sanoati va AQSh hukumati uchun bu — ular yoqtirmaydigan harakatni (GMOga qarshi harakatni nazarda tutadi) ularga ko'p frontlarda chaqiriq tashlayotgan xorijiy hukumatga (ya'ni Rossiyaga) bog'lash uchun ajoyib imkoniyat”, — dedi Roulands.
Biroq ekspert fikricha, amerikalik iste'molchi uchun GMO atrofidagi bu shov-shuv “Rossiya bilan hech qanday aloqasi yo'q va o'z bolalarini himoya qilishning asosiy instinktidan kelib chiqadi”.
Ayova instituti tadqiqotini sharhlar ekan, RT matbuot xizmati rus telekanali biotexnologik kompaniyalarga qarshi kampaniya olib bormayotganini ta'kidladi.
Amerikalik olimlar britaniyalik olimlardan ortda qolayotgan bo'lsa-da, RT GMO-mahsulotlarga qarshi hech qanday kampaniya olib bormaydi. Biz bu mavzuni muntazam yoritamiz, chunki u xalqaro auditoriyamizni qiziqtiradi. “Question more” shiori asosida biz tomoshabinlarga magistral OAV aytmaydigan narsalarni aytib beramiz. Amerikalik olimlarning tadqiqot natijalari ham aynan shuni tasdiqlaydi.
GMOning sutemizuvchilarga ta'sirini o'rganish bo'yicha mustaqil rus tadqiqoti natijalari
Muallif – OAGB
Genetik xavfsizlikning Umummilliy assotsiatsiyasi (OAGB) RFA A.N. Severtsov nomidagi Ekologiya va evolyutsiya muammolari instituti bilan birgalikda 2008–2010 yillarda o'tkazgan tadqiqot natijalari GM-komponentli yemlarning laboratoriya hayvonlari reproduktiv funktsiyasi va sog'lig'iga sezilarli salbiy ta'sirini ko'rsatadi.
Ma'lum bo'lishicha, 14-aprelda Moskvada Umummilliy genetik xavfsizlik assotsiatsiyasi (OAGB) rahbarlari gen-modifikatsiyalangan organizmlar komponentlarini saqlovchi yemlarning sutemizuvchilarning biologik va fiziologik ko'rsatkichlariga ta'sirini o'rganishga oid mustaqil tadqiqot natijalarini taqdim etdi.
“Hayvonlarda rivojlanish va o'sishda orqada qolish, urg'ochilar ulushining ortishi bilan tug'imda jinslar nisbatining buzilishi, bolalar sonining kamayishi, hatto ikkinchi avlodda umuman bo'lmasligi aniqlandi”, — deydi IPEiE RAN direktorining o'rinbosari, b.f.d. Aleksey Surov. “Erkak hayvonlarning reproduktiv qobiliyatining sezilarli pasayishi ham qayd etildi”.
OAGB prezidenti Aleksandr Baranov fikricha, tadqiqot davomida aniqlangan GM-yem ta'sirining asosiy natijasi tajriba guruhidagi hayvonlardan uchinchi avlodning bo'lmasligi edi.
“Tadqiqotimizning asosiy xulosasi — ko'payishga biologik taqiq qo'yilganligi faktining aniqlanishi”, — deydi Aleksandr Baranov. “Tabiat GM-yem bilan oziqlanadigan hayvonlarning genetik istiqboliga chek qo'ydi”.
Ekologlar bunday tajribalar juda kam o'tkazilayotganini ta'kidlamoqda. Hayvonlarga GMO iste'molining ta'siri bo'yicha so'nggi butun dunyoga ma'lum mustaqil tadqiqotlar RAN Oliy nerv faoliyati va neyrofiziologiya institutida (2005-yil) va Kaen universitetida (Frantsiya, 2006-yil) o'tkazilgan.
“Biologik xavfsizlik uchun” MDH ittifoqi bunday tadqiqotlar o'tkazilishini qo'llab-quvvatlaydi va buni umumiy xavfsizlik manfaatlari yo'lida deb hisoblaydi; davlatlar bunday faoliyatga doimiy ravishda mablag' ajratishlari kerak. “Afsuski, bu juda kam holatda sodir bo'lmoqda. Rossiyada esa byudjet pullari faqat GMO yaratishga emas, balki “orqaga qaramasdan” nanotexnologiyaga asoslangan yangi materiallarni joriy etish kabi modali yo'nalishlar moliyalashtiriladi, ilmiy darajalar sahovat bilan beriladi. Biroq bu masala GMO yaratish va faoliyatidan ham kamroq o'rganilgan”, — sharhlaydi “Biologik xavfsizlik uchun” MDH ittifoqi kotibi Viktoriya Kopeykina.
OAGB tadqiqoti haqida ma'lumot
Tajriba Kempbell tipratikan-sichqonchasi (Phodopus campbelli) ning laboratoriya populyatsiyasida o'tkazildi; bu turdagi hayvonlar avlodlari tezda almashinishi sababli uzoq muddatli oqibatlarni kuzatish mumkin. Bir yoshli yetuk hayvonlardan oilaviy juftliklar shakllantirildi va ular har birida 5 ta reproduktiv juftlikdan iborat 4 guruhga bo'lindi. Birinchi guruh (Soya-0) toza notransgen soya qo'shilgan vivarium yemini oldi. Ikkinchi (GM-soya-1) va uchinchi (GM-soya-2) guruhlar yemga qo'shilgan gen-modifikatsiyalangan soyaning miqdoriy tarkibi bo'yicha farq qildi. Nazorat guruhi hech qanday qo'shimchasiz vivarium yemini oldi.
Tajriba davomida har bir guruhda turli avlodlarning umumbiologik va fiziologik ko'rsatkichlari — soni, o'lchamlari, o'lim holatlari, rivojlanishi va boshqa parametrlari, tug'ilgan bolalar holati qayd etildi. Olingan tug'imdan keyingi avlodlarni olish uchun yangi reproduktiv juftliklar shakllantirildi; ularni shu yem bilan oziqlantirish davom ettirildi.
Kempbell tipratikan-sichqonchasining 3 ta avlodi bo'yicha o'tkazilgan eksperimental tadqiqotlar umumiy, fiziologik va patgistologik ko'rsatkichlar bo'yicha quyidagilarni aniqladi:
• umumbiologik bo'yicha: rivojlanish va o'sishda orqada qolish; urg'ochilar ulushining ortishi bilan tug'imda jinslar nisbatining buzilishi; nazorat va toza soya guruhlariga nisbatan GM-soya-1 va GM-soya-2 guruhlari hayvonlarining ikkinchi avlodida bolalar sonining kamayishi, hatto umuman bo'lmasligi.
• fiziologik va patanatomik bo'yicha: GM-soya 1 va GM-soya 2 guruhlarida nazorat zotlariga nisbatan erkak va urg'ochi hayvonlarda reproduktiv tizim rivojlanishi buzilishlari aniqlandi.
Qabulga yoziling — qulay vaqtni tanlaymiz.