Stress – onkologiyaning asosiy sababi
Surunkali stress yallig'lanishni qo'zg'atadi va adrenalin hamda norepinefrin ta'sirida saraton hujayralarining limfa tizimi orqali tarqalishini tezlashtiradi.
Surunkali stress yallig'lanishni qo'zg'atadi va adrenalin hamda norepinefrin ta'sirida saraton hujayralarining limfa tizimi orqali tarqalishini tezlashtiradi.
Psixologik stress sog'lig'ingizga juda katta zarar yetkazishi mumkin. Bunday ta'sirning sababi — stressning yallig'lanish jarayonlarini qo'zg'atish qobiliyatidir, bu esa semizlik va diabetdan tortib yurak-qon tomir kasalliklari va saratongacha bo'lgan ko'plab kasalliklarning o'ziga xos belgisidir.
Stressning saraton rivojlanishi sababi sifatida o'rganilishi yana 1908-yilda boshlangan. O'simlikshunos shifokor Eli Jons "Saraton — sabablari, simptomlari va davolanishi" kitobida saraton paydo bo'lishining asosiy sabablarini tavsiflagan va uning ro'yxatidagi 1-raqamli sabab stress edi. O'shandan beri ko'plab tadqiqotlar bu farazni faqat tasdiqlab kelmoqda.
Sichqonlar ustida o'tkazilgan so'nggi tadqiqot shuni aniqlashga imkon berdiki, hayvonlar surunkali stress holatida bo'lganda ularning limfa tizimi o'zgarishlarga uchragan va natijada saraton hujayralari kattaroq tezlik va osonlik bilan tarqalgan.
Odatda, saraton hujayralari inson tanasining boshqa sohalariga yoki qon tomirlari orqali, yoki limfa tizimi orqali ko'chib o'tib tarqaladi. Stress gormonlari bu ikkala tizim va kanallarga zarar yetkazadi. Olimlar adrenalinning simpatik nerv tizimini (SNT) ishga tushirib limfa hosil bo'lish tezligini oshirish mexanizmini aniqlay olishdi. Adrenalin shuningdek limfa tomirlarida jismoniy o'zgarishlarni keltirib chiqaradi va bu saraton hujayralariga tananing boshqa qismlariga yuqori tezlikda ko'chib o'tish imkonini beradi.
Stress gormoni norepinefrin saraton hujayralari o'sishining tezlashishiga ko'maklashishi mumkin. Norepinefrin o'simta hujayralari tomonidan ikki tarkibiy qism (matriks metalloproteinaza MMP-2 va MMP-9) ishlab chiqarilishini rag'batlantirishi mumkin, ular o'simta hujayralari atrofidagi to'qimalarni parchalab, ularga qon oqimiga osonroq tushish imkonini beradi.
Epinefrin — yana bir stress gormoni bo'lib, u ma'lum saraton hujayralarida, jumladan prostata va ko'krak bezi saratoni hujayralarida o'zgarishlarni keltirib chiqarib, ularni apoptozga (dasturlashtirilgan hujayra halokatiga) chidamli qilishi mumkin.
Olimlar aniqlashdiki, 10 yil davomida haftada qo'shimcha har bir ish soati uchun yurak-qon tomir kasalliklari paydo bo'lish xavfining 1 foizga oshishi to'g'ri keladi. Haftada 45 soat ishlash bilan solishtirganda, 55 soat ishlash xavfni 16% ga, 60 soat — 35% ga, 65 soat — 52% ga, 70 soat — 74% ga oshiradi. 75 soat va undan ortiq ishlaganda xavf ikki barobarga oshadi.
Stressli vaziyatga reaksiyani o'zgartirishga yordam beradigan psixologik usullardan biri "qayta talqin qilish" deb nomlanadi:
Qabulga yoziling — qulay vaqtni tanlaymiz.